Choroby jelit a COVID-19

Spis treści

  1. Zespół jelita nadwrażliwego – co zmieniła pandemia COVID-19?
  2. COVID-19 i co dalej?
  3. Wpływ wirusa SARS-CoV-2 na mikrobiotę jelitową
  4. Oś mózg-jelito-mikrobiota
  5. SIBO i IMO – czy potrafimy diagnozować?
  6. Rozwój technologii badawczej
  7. Podsumowanie

Zespół jelita nadwrażliwego (Irritable Bowel Syndrome, IBS) – co zmieniła pandemia COVID-19?

Przed pandemią szacowana częstość występowania zespołu jelita nadwrażliwego (Irritable Bowel Syndrome, IBS) w populacji ogólnej wynosiła średnio około 11%. Niestety liczne czynniki sprzyjające wystąpieniu nowych objawów zespołu jelita nadwrażliwego (IBS) (lęk, stosowane leki, czynniki społeczne) spowodowały, że możemy spodziewać się gwałtownego przyrostu nowych pacjentów z tym schorzeniem. Przeprowadzone badania kliniczne wykazały, że sześciomiesięczna obserwacja pacjentów pozwoliła rozpoznać zespół jelita nadwrażliwego (IBS) u 5,3% pacjentów w grupie 280 osób po przebyciu COVID-19. Jak te dane mogą przełożyć się na naszą rzeczywistość? Porównując to z populacją polską, odsetek rzędu 5% w grupie osób po zarejestrowanym oficjalnie przebyciu COVID-19 oznaczałby wzrost nowych przypadków zespołu jelita nadwrażliwego (IBS) o ponad 300 tys. Około 30% chorych z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS) zdecyduje się na konsultację lekarską.

COVID-19 i co dalej?

Jak wykazały przeprowadzone badania, w ostrej fazie infekcji wirusem SARS-CoV-2 różne objawy gastrologiczne mogą występować u od 11.4% do nawet 61.1% pacjentów. Natomiast  niepokojące wydają się doniesienie dotyczące konieczności diagnostyki i leczenia objawów post-COVID i long-COVID. Warto podkreślić, że przeprowadzone obserwacje potwierdziły wysoką częstość występowania różnych objawów gastrologicznych (nudności, wymioty, utrata apetytu, ból brzucha, refluks żołądkowo-przełykowy, biegunka) nawet u 44% pacjentów 12 tygodni od zakończenia hospitalizacji z powodu zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Ból brzucha jako objaw „post-COVID” może występować nawet w 20% przypadków chorych po przebyciu COVID-19.

Wpływ wirusa SARS-CoV-2 na mikrobiotę jelitową

Jedną z charakterystycznych zmian w mikrobiocie jelitowej u pacjentów w trakcie ostrej fazy infekcji wirusem SARS-CoV-2 jest zmniejszenie liczebności bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA). Co ciekawe fenomen ten ma charakter przetrwały i obserwowany był nawet po 30 dniach od wyzdrowienia.  SCFA to aktywne biometabolity o działaniu przeciwzapalnym. Dodatkowo  stanowią  kluczowy sygnał w osi mikrobiota-jelito-mózg. Dysfunkcja w zakresie  funkcjonowania tej osi nie tylko przyczynia się do neuropsychiatrycznych konsekwencji COVID-19, ale również ma kluczowy wpływ na choroby czynnościowe przewodu pokarmowego.

Floragen baner

Oś mózg-jelito-mikrobiota

Przesyłanie informacji w ramach osi mózg-jelito-mikrobiota jest dwukierunkowe i wykorzystuje następujące szlaki:

1. Nerw błędny.

2. Hormony i neurotransmitery. Część z nich może bezpośrednio wpływać na nerw błędny i ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Natomiast bariera krew-mózg w przypadku neurotransmiterów jest często czynnikiem wręcz uniemożliwiającym bezpośredni ich wpływ na OUN. Natomiast posiadana przez niektóre bakterie zdolność wytwarzania pęcherzyków błonowych, które prawdopodobnie wykazują zdolność pokonywania bariery krew-mózg może tłumaczyć hipotetyczny wpływ zawartych w nich m.in neurotransmiterów na OUN.  

3. Szlaki neuroendokrynne: główne znaczenie ma oś podwzgórze-przysadka-nadnercza. Kortyzol wpływa na motorykę przewodu pokarmowego i determinuje skład mikrobioty jelitowej.

4. Szlaki immunologiczne.

5. Metabolity pochodzenia bakteryjnego: zwłaszcza krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.

6. Czynniki neurotroficzne

oś mózg-jelito-mikrobiota jelitowa schemat
Elementy odpowiedzialne za komunikację w osi mózg-jelito-mikrobiota (SCFA – krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, BDNF – neutrotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego).

Wpływ mikrobioty jelitowej na funkcjonowanie przewodu pokarmowego zachodzi m.in. poprzez:

  • produkty metabolizmu, takie jak SCFA,
  • lipopolisacharyd (LPS),
  • gazy np. wodór, metan lub siarkowodór.

Wyniki testów oddechowych z glukozą lub laktulozą wykazujące podwyższone stężenia wodoru i/lub ocenianego głównie w badaniach klinicznych siarkowodoru w wydychanym powietrzu związane są częściej z postacią biegunkową IBS. Podwyższenie stężenia metanu w omawianym badaniu stanowi obraz bardziej typowy dla chorych z zaparciami.

SIBO i IMO – czy potrafimy diagnozować?

Methanobrevibacter smithii – archeon, który uznawany jest za głównego producenta metanu w przewodzie pokarmowym, może rozrastać poza jelitem cienkim. Ostatnio zaproponowany termin, rozrost metanogenny w jelicie (IMO), jest zatem bardziej odpowiedni. Wyróżnienie spośród zaburzeń dysbiotycznych rozrostu metanogennego w jelicie (IMO) nie tylko podkreśla odrębną specyfikę etiologii tego problemu, ale często wiązany jest z innym spektrum objawów. Wytyczne ACG Clinical Guideline (2020 r.) wymieniają testy oddechowe z glukozą lub laktulozą jako pośrednią metodę diagnozowania zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) i rozrostu metanogennego w jelicie (IMO).

test wodorowo-metanowy diagnostyka sibo

Rozwój technologii badawczej

Spośród różnych metod diagnostyki molekularnej na szczególną uwagę zasługuje technologia analizy różnicy nukleotydów w bakteryjnym genie 16S rRNA. Umożliwia ona identyfikację konkretnych drobnobnoustrojów, których udział w rozwoju dysbiozy został wcześniej udowodniony. Badania, których celem była ocena wykorzystania tej metody w analizie stolca wykazały, że  dysbioza stwierdzana była u 73% pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS) i 74% pacjentów z nieswoistą chorobą zapalną jelit.

Podsumowanie

Zaburzenia dysbiotyczne, które wpływają na interakcję elementów osi mózg-jelito-mikrobiota to ważny aspekt patogenezy gastrologicznych chorób czynnościowych. Szczegółowe poznanie tych zależności pozwoliłoby, przynajmniej w wybranych przypadkach, na określenie celu terapeutycznego. To z kolei mogłoby zwiększać szanse na skuteczną terapię.


Piśmiennictwo:

1. Pietrzak A, Skrzydło-Radomańska B, Mulak A, i wsp. Guidelines on the management of irritable bowel syndrome: In memory of Professor Witold Bartnik. Prz Gastroenterol. 2018;13(4):259-288.

2. Ghoshal UC, Ghoshal U, Rahman MM, I wsp. Post-infection functional gastrointestinal disorders following coronavirus disease-19: A case-control study. J Gastroenterol Hepatol. 2022 Mar;37(3):489-498.

3. Kariyawasam JC, Jayarajah U, Riza R, i wsp. Gastrointestinal manifestations in COVID-19. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2021 Dec 2;115(12):1362-1388. 

4. Weng J, Li Y, Li J, Shen L, Zhu L, Liang Y, et al. Gastrointestinal sequelae 90 days after discharge for COVID-19. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2021;6:344–346. 

5. Zhang F, Wan Y, Zuo T, i wsp. Prolonged Impairment of Short-Chain Fatty Acid and L-Isoleucine Biosynthesis in Gut Microbiome in Patients With COVID-19. Gastroenterology. 2022 Feb;162(2):548-561.e4. 

6. Du Y, Gao XR, Peng L, i wsp. Crosstalk between the microbiota-gut-brain axis and depression. Heliyon. 2020 Jun 3;6(6):e04097..

7. Pimentel M, Saad RJ, Long MD, I wsp. ACG Clinical Guideline: Small Intestinal Bacterial Overgrowth. Am J Gastroenterol. 2020 Feb;115(2):165-178.

8. Casén C, Vebø HC, Sekelja M I wsp.  Deviations in human gut microbiota: a novel diagnostic test for determining dysbiosis in patients with IBS or IBD. Aliment Pharmacol Ther. 2015 Jul;42(1):71-83.

Dr hab. n. med. Michał Lipiński
Dr hab. n. med. Michał Lipiński
Specjalista w dziedzinie chorób wewnętrznych oraz gastroenterologii. Od 2018 roku doktor habilitowany w dziedzinie nauk medycznych. Członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Polskiego Klubu Trzustkowego oraz Europejskiego Klubu Trzustkowego. Do jego głównych zainteresowań należą choroby trzustki, ale także zespół jelita nadwrażliwego, SIBO, choroba trzewna, celiakia czy nadwrażliwość na gluten. Jest autorem i współautorem wielu publikacji w czasopismach krajowych i międzynarodowych w zakresie chorób wewnętrznych i gastroenterologii.
akcja profilaktyczna

Social

78,247FaniLubię
1,373ObserwującyObserwuj
15,132SubskrybującySubskrybuj
akcja profilaktyczna

Przeczytaj też