Jak wygląda i ile trwa leczenie gruźlicy?

Jakie badania należy wykonać w przypadku podejrzenia gruźlicy? Ile trwa i jak wygląda leczenie zdiagnozowanej choroby? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w poniższym artykule.

Diagnostyka gruźlicy

Lekarz leczący gruźlicę, zwykle  specjalista chorób płuc,  zleca badania w celu potwierdzenia lub wykluczenia choroby. Pomimo, że na ogół pierwszym badaniem jest badanie RTG, do najważniejszych i rozstrzygający badań należy zawsze badanie  bakteriologiczne wykonane w mikrobiologicznych laboratoriach prątka specjalnie wyposażonych i  przystosowanych do prowadzenia takiej diagnostyki. W Polsce laboratoria prątka znajdują się we wszystkich województwach.

Wg definicji Światowej Organizacji Zdrowia za przypadek gruźlicy uważa się przypadek potwierdzony bakteriologicznie.  Badanie składa się z kilku elementów, które pomogą w ustaleniu, czy chory wydala prątki i jak obficie. Są to badanie bakterioskopowe, posiew na pożywki, badanie molekularne, test wrażliwości na leki.  Po wykonaniu testu wrażliwości na leki  badanie bakteriologiczne pozwala także zdecydować, jak leczyć gruźlicę oraz określić, czy mamy do czynienia z gruźlicą wrażliwą na leki czy oporną. Skuteczność leczenia  i wyleczenie choroby potwierdzają metody mikrobiologiczne.

diagnostyka gruźlicy

Schematy badań bakteriologicznych stosowane  do wykrycia innych gatunków bakterii w materiale od chorego np. gronkowce, paciorkowce, pałeczki Gram (-), grzyby  posługują się  odmienną  diagnostyką niż dla Mycobacterium i nie nadają się do diagnostyki gruźlicy. Nie należy oczekiwać od laboratoriów bakteriologii ogólnej wykonania badania w kierunku gruźlicy. Należy podkreślić, że ogólnie znany długi czas oczekiwania na wyniki badań  jest  charakterystyczny dla prątków gruźlicy i nie wynika z opieszałości laboratorium.

Rozstrzygające rozpoznanie gruźlicy opiera się na wynikach badań bakteriologicznych, dlatego rozwijanie sieci laboratoriów prątka w sposób racjonalny (nowoczesne wyposażenie i odpowiednia edukacja personelu)  stanowią podstawową wartość dla poprawnego diagnozowania chorych.

badanie w kierunku gruźlicy baner

Ponieważ gruźlica w początkowym okresie często przebiega w sposób  łagodny, chorzy zgłaszają się do lekarza z dużym opóźnieniem, nawet kilkuletnim. Pomimo że szczególnie zakaźni dla otoczenia są chorzy z gruźlicą płuc i krtani, należy pamiętać, że gruźlicy innych narządów mogą także towarzyszyć postacie płucne. Dlatego przy diagnozowaniu gruźlicy pozapłucnej należy zawsze badać wydzielinę z dolnych dróg oddechowych – plwocinę. Zaleca się badanie co najmniej 2 plwocin pobranych od chorego w różnych dniach.

Polskie Towarzystwo Chorób Płuc na podstawie doświadczeń krajowych specjalistów oraz badań międzynarodowych przygotowało w 2013 r. zalecenia dotyczące rozpoznawania, leczenia i zapobiegania gruźlicy u dorosłych i dzieci. Jest to dokument, który w sposób wyczerpujący omawia problemy zawarte w tytule, poświęcając wiele uwagi prewencji. Czytelników zainteresowanych tematami odsyłamy do ww. rekomendacji.

test na gruźlicę baner

Leczenie gruźlicy

Dostępna w większości krajów świata darmowa chemioterapia jest skuteczna i prowadzi do całkowitego wyleczenia chorego,  lecz wymaga od pacjentów długiego przyjmowania leków i specjalnych zachowań w trakcie terapii. Powoduje to wiele uciążliwości i utrudnień w codziennym życiu chorych. Wybór schematów leczenia zależy od różnego statusu chorych związanych ze specyfiką procesu chorobowego. Po przeprowadzeniu wstępnych badań chorzy zostają podzieleni na różne kategorie, które są bardzo przydatne w analizach epidemiologicznych. Analizy takie sporządza każdego roku  Zakład Epidemiologii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc, a wydawany Biuletyn jest dostępny na stronach internetowych.

Podział chorych odnoszący się do czasu włączenia leczenia przeciwprątkowego

  1. Gruźlica po raz pierwszy zdiagnozowana (bez wcześniejszego leczenia)
  2. Gruźlica jako wznowa wcześniej leczonego procesu. 

Grupy uwzględniające narządy objęte procesem chorobowym

  1. Chorzy na gruźlicę płuc
  2. Chorzy na gruźlicę pozapłucną
  3. Chorzy na gruźlicę płuc i pozapłucną rejestrowani są jako gruźlica płuc.

Grupy uwzględniające obfitość prątkowania

  1. Chorzy obficie prątkujący i szczególnie zakaźni dla otoczenia wykrywani jako pozytywni w badaniu bakterioskopowym (AFB +). Informacja o prątkowaniu jest dostępna w laboratorium w ciągu 24-48 godz.

Na podstawie wyniku bakterioskopii nie można ani potwierdzić, ani wykluczyć rozpoznania gruźlicy, ponieważ w dodatnim rozmazie mogą być obecne prątki środowiskowe. Przy dodatnim rozmazie należy wykonać badanie genetyczne (Rekomendacja PTCHP).

Badanie mikroskopowe i posiew na pożywkach hodowlanych (płynnych i stałych) muszą być wykonane w każdym przypadku podejrzenia gruźlicy, również przy dodatnim wyniku badania genetycznego (Rekomendacja PTCHP).

2. Chorzy, u których, pomimo gruźlicy nie wykrywa się obecności  prątków dostępnymi metodami mikrobiologicznymi  AFB (-) ( można przypuszczać, że  nie prątkują obficie lub nastąpił błąd w trakcie badania, np. źle pobrano lub przechowywano  plwocinę, brak odkrztuszania i inne).

Podział chorych odnoszący się do wrażliwości prątków na leki

  1. Chorzy z gruźlicą wrażliwą na leki 
  2. Chorzy z gruźlicą oporną na leki. Ta grupa jest podzielona na dwie podgrupy:  oporne  formy bakterii z transmisji od innych, często nieznanych chorych (lekooporność pierwotna) i ze wznowy, chorzy w przeszłości leczeni – lekooporność nabyta w trakcie leczenia.

Wykonuje się również inne analizy chorych, uwzględniając płeć, wiek, czynniki ryzyka i choroby towarzyszące, status mikrobiologiczny, wiarygodność rejestracji i inne. Wszystkie te zależności mają istotne znaczenie w procesie analizowania danych krajowych i pozwalają ocenić  sprawność systemu walki z gruźlicą w kraju.

Ile trwa leczenie gruźlicy?

Gruźlica wszystkich postaci wymaga systematycznego, codziennego, skojarzonego leczenia przez minimum 6 miesięcy. Początkowo, przez 2 miesiące 4 silnymi  lekami  i kontynuacji przez 4 miesiące 2 lekami.

Czas leczenia gruźlicy wrażliwej na leki wynosi 6 miesięcy, a w  przypadkach form lekoopornych stosuje się wiele leków (6 lub 7), czasami nawet przez  kilka lat . W trakcie leczenia lekarz monitoruje wystąpienie ubocznych objawów stosowanych leków. Odprątkowanie chorego (wyleczenie) musi być potwierdzone metodami mikrobiologicznymi. W tym celu chory oddaje do badania w laboratorium 2 próbki plwociny pobrane w różnych dniach.

Leczenie gruźlicy generuje bardzo wysokie koszty pokrywane z budżetu państwa. Jednak w wielu ubogich krajach, o dużym rozprzestrzenieniu się choroby,  oczekuje się, że pacjenci poniosą koszty jej leczenia (korupcja lekowa), co skutkuje przerwami w leczeniu lub całkowitym jego brakiem. Powoduje to powstanie form opornych na leki na gruźlicę, transmisję choroby do ludzi zdrowych i dalsze rozprzestrzenianie się choroby. Ponadto, chorzy często  sami przerywają leczenie. Skrócenie schematu leczenia powoduje nawrót prątkowania i szybkie powstanie lekooporności. Takie zjawiska są notowane na całym świecie.

koszty leczenia gruźlicy

Tabela obrazuje bardzo wysokie koszty leczenia gruźlicy, których nie da się porównać do żadnej innej choroby zakaźnej.

akcja profilaktyczna

Social

78,247FaniLubię
1,373ObserwującyObserwuj
15,132SubskrybującySubskrybuj
akcja profilaktyczna

Przeczytaj też